I Muvrini: Imaginà (4) Kosmopolitisme

Vervolg van I Muvrini: Imaginà (3) Transported by song Door de jaren heen heeft Jean-François Bernardini steeds consequent een kosmopolitische levensbeschouwing uitgedragen. In een interview met Martina Bernardi, ter gelegenheid van het verschijnen van zijn boekje Les Carnets pour Sarah, omschrijft hij zijn visie kort als volgt: ‘Je suis citoyen de la terre, humaine, immense. De Corse ou d’ailleurs, nous avons tous des valeurs humaines dans le respect et l’amour.’  (Ici et La Evenements, februari 2006). En in gesprek met Ronan Chérel van SudOuest,   ‘Nous chantons quelque chose de plus grand que la Corse. J’ai le sentiment que nous répondons à une soif de diversité, de quelque chose de profond, qui nourrit, qui élève les cœurs. Un besoin universel.’  (12 december 2010).

note testi canzoneEnkele voorbeelden uit het repertoire van I Muvrini maken het nog iets duidelijker: A nostra storia is een tekst geschreven door de Corsicaanse dichter Georges Coanet en voorgedragen door Jean-François tijdens het concert in 1993 (I Muvrini au Zenith album). Deze Corsicaanse geschiedenis in een notendop vertelt het verhaal van vrijheidsstrijder en volksheld Pascal Paoli, die bekend staat als de ontwerper van de eerste democratische grondwet in Europa. Het is in wezen een kleine ode aan de idealen van de Verlichting (gelijkheid, rechtvaardigheid, menselijke waardigheid) en het 18e eeuwse kosmopolitisme, waarvan Paoli zo’n beroemde representant was. Ne fermez pas la porte (I Muvrini à Bercy album, 1996) is ongetwijfeld de meest bekende tekst van Jean-François. Een lang gedicht, dat je kunt lezen of horen als een persoonlijke, humanistische getuigenis . Het gaat ook hier over Corsica en zijn bewoners, over hun liefde voor hun eiland, over medemenselijkheid te midden van onrecht en geweld. Tussen de regels door gaat het echter ook over de wereld buiten Corsica. Over een menselijke wereldsamenleving, waarin wij voor niemand de deur dichtdoen, niemand uitsluiten.

De laatste jaren legt Jean-François steeds vaker een verbinding met het milieu, de ecologische stroming. Tijdens het I Muvrini concert in Groningen in 2009 vertelde hij over de Rizzanese, een Corsicaanse rivier die bedreigd wordt door de aanleg van een dam. Bij optredens in 2010 en 2011 kreeg het publiek de kans om enkele woorden Corsicaans mee te zingen bij het nummer Gaia (ook te horen op het dubbelalbum Live Olympia, 2011). En op Imaginà zijn het nummers als Pe quantu mi vendi, Dammi en Lurra die verwijzen naar een leefbare aarde en een duurzame economie.

Naar aanleiding van mijn eerste blogpost vroeg ik mij af of er aan de idealistische inzet van I Muvrini niet ergens ook een grens zit. Tegenwoordig zijn er vele andere boodschappers die zich als ambassadeurs van Gaia opwerpen. Ik moet er toch niet aan denken dat ik bij het horen van een nummer als Printemps planétaire (Planet’s spring) het beeld van Al Gore zie opduiken. Kunstenaars, musici houden hun publiek dikwijls een spiegel voor. Alleen, zo’n spiegel is niet hetzelfde als een actieplan of politiek programma. Jean-François Bernardini is behalve muzikale voorman van I Muvrini ook oprichter en voorzitter van de Association pour une Fondation de Corse, een vereniging met uitgesproken sociale en ethische doelstellingen, o.a. het streven naar geweldloosheid. Je hoeft het niet met al zijn opvattingen eens te zijn, zijn vasthoudende bewogenheid dwingt wel sympathie en respect af.

Kosmopolitisme & krottenwijk

Kosmopolitisme is ruwweg te omschrijven als het streven naar morele verbondenheid en solidariteit met andere mensen, waar ter wereld zij ook wonen. Dat kan tot uiting komen in persoonlijke waarden, normen en leefstijl. Maar ook in het ideaal van een wereldsamenleving die is gebaseerd op gemeenschappelijke politieke rechten. Het kosmopolitisme is bepaald niet nieuw, het ontstond al in de Grieks-Romeinse oudheid. Nu de wereld op veel gebieden een ‘global village’ is geworden, groeit de belangstelling voor het kosmopolitische gedachtegoed.

Wat het ingewikkeld maakt – zeker voor niet filosofisch geschoolde leken, zoals ikzelf – is de veelheid van verschillende interpretaties en toepassingen. Zo wordt er tegenwoordig gesproken over een wereldburgerschap dat is gebaseerd op zowel humanistische als ecologische principes  (1) en (2). Er is echter ook kritiek: kosmopolitisme wordt onder andere afgeschilderd als te abstract, te Westers, als een elitaire filosofie, als een wereldvreemde, niet te verwezenlijken utopie.

Deze zomer verscheen Kosmopoliet & krottenwijk, geschreven door Ralf Bodelier, journalist en oprichter van het Wereldpodium (2007). Het is de handelseditie van zijn proefschrift Kosmopolitische perspectieven. Reflecties op ‘Human Development’ en ‘Human Security’, Universiteit van Tilburg, juni 2012. (Hier een uitvoerige recensie, door Hans Beerends, publicist over de derdewereldbeweging.) Het is een lijvig, prachtig geschreven boek waarin Bodelier het intrigerende fenomeen van het kosmopolitisme onder de loep neemt. Hij doet dat vanuit drie brede invalshoeken: Mondialisering en het onrustige geweten, Mondialisering en ruimte voor het denken, Mondialisering en ruimte voor emoties. Daardoorheen lopen drie rode draden: de VN-programma’s Human Development en Human Security en het persoonlijke verhaal van Grace Phiri, een vrouw uit Malawi.

In 500 pagina’s probeert Bodelier een antwoord te vinden op de vraag wat wereldburgerschap in deze verscheurde wereld kan inhouden. kosmopolitisme en krottenwijk ‘De vrijwel onbegrensde mogelijkheid om te reizen, de vrijwel mondiale verwevenheid van de kapitalistische economie, het wereldomspannende informatienetwerk – internet en daarmee talloze sociale media zoals Twitter en Facebook […] – verschaft steeds meer  mensen de mogelijkheid om doorlopend te weten wat er in andere mensen omgaat en wat hen overkomt.[…] In een mondiaal geworden samenleving is het voor het eerst mogelijk om werkelijk kosmou politês te zijn. Voor het eerst in de geschiedenis kan het kosmopolitische verhaal daadwerkelijk aan de praktijk worden getoetst.’ (p. 66)

In een zeer leesbare stijl rafelt Bodelier dit complexe onderwerp uiteen in 24 subthema’s (hoofdstukken). Zijn onderzoek naar theoretische, filosofische achtergronden verbindt hij met concrete en aansprekende voorbeelden. Het kosmopolitisme is weliswaar vooral een rationele benadering, er spelen ook belangrijke emoties mee. Volgens Bodelier zijn de twee belangrijkste: angst en empathie. Mondiale problemen, zoals armoede en terrorisme, veroorzaken bezorgdheid en angst, afkeer en buitensluiting van anderen. Maar de paradox is dat mondialisering mensen ook steeds meer met elkaar in contact brengt. Met als gevolg dat zij meer inlevingsvermogen, medeleven en zorg voor elkaar opbrengen. ‘Het mondialiseringsproces leidt niet alleen tot Global Concern. Het leidt ook tot Global Commitment.’ (p. 251).

Bodelier is niet ongevoelig voor de kritiek van filosofen als Carl Schmitt en Alain Finkelkraut. Volgens hen hebben kosmopolieten te weinig oog voor het vrijwel onuitroeibare kwaad in de wereld. Toch pleit Bodelier, vanuit zijn visie op wereldburgerschap, voor het principe van de menselijke waardigheid. Het kan een gemeenschappelijk fundament zijn, zowel voor Human Development als voor Human Security. Menselijke waardigheid, dignity, dignité. Het is ook een van de kernwoorden in Jean-François Bernardini’s tekst Ne fermez pas la porte.

Meer:

  • Andrades, Christophe (2007). Het kosmopolitisme en zijn vijanden. 09-02-2007
  • Bernardini, J.-F. (2010). Boekje voor Sarah : Corsicaanse notities. Zoetermeer : Free Musketeers. ISBN 978-90-484-1367-6. Oorspronkelijke titel: Les Carnets pour Sarah. Vertaald door M. Lokin.
  • Bodelier, R. (2012). Kosmopolitime en krottenwijk. Tilburg : Wereldpodium. ISBN 978-90-8863-089-7.
  • Kunneman, H.P. & Suransky, A.C. (2011). Humanisme en kosmopolitisme : een kritisch perspectief. Tijdschrift voor humanistiek, (ISSN 1567-7117), 12(47), 37­55.
  • Spraakman, Astrid (2012): Wereldburger en rasoptimist (interview Ralf Bodelier). Univers : onafhankelijk magazine van Tilburg University, 14 (28 juni 2012), pp.9-10 (PDF)
  • Taylor, Bron. (2011) Gaian Earth Religion and the Modern God of Nature. Phi Kappa Phi Forum, summer. pp. 12-15.  (PDF)
  • The Cosmopolitan Predicament (2009). The Hedgehog Review : Critical Reflections on Contemporary Culture, 11, 3 (Fall 2009), pp. 5-6 (Introduction). (PDF)
  • Vanheste, Thomas (2006). Filosoof Kwame Anthony Appiah : Ik houd niet van het woord geluk. Vrij Nederland, 18-03-2006.
  • Verbrugge, Ad. (2007). Tussen kosmopolitisme en provincialisme : verslag van de vijfde Rob-lezing. Den Haag, 11 september 2007. (Raad voor Openbaar Bestuur). (PDF)

.

Een Reactie op “I Muvrini: Imaginà (4) Kosmopolitisme

  1. Dat is weer een fantastisch doortimmerd stuk Jo, geweldig! Elk woord op zijn plaats, niet(s) te veel of te weinig. Informatief, boeiend, betrokken, zonder sentimentaliteit en heel uitnodigend om te lezen, maar ook om geïnteresseerd te raken in I Muvrini, als dat nog niet het geval zou zijn. Het is jammer dat je zoiets niet in een of ander tijdschrift publiceert, een veel groeter publiek zou er op die ,manier kennis van kunnen nemen. Heb je het mail-adres van die vertaalster, hoe heet ze, Marjolein? want wie lezen nu bijvoorbeeld dit geweldig stuk informatieve proza? Bestaat er niet een of ander muziekmagazine waar het goed in zou passen? Ik moest alleen bij de Franse citaten een beetje raden wat er nu precies werd gezegd, ik weet niet of het een idee is om die tussen haakjes van een vertaling te voorzien?
    Maar ik heb met veel plezier en bewondering het stuk gelezen, helemaal!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s