Op weg naar de Amazoogle bibliotheek (2): intermediairs

Na gesprekken met collega Raymond over federatieve zoekmachines vond ik op het internet het artikel Discovery versus Disintermediation van Jane Burke. In mijn vorige blogpost, Op weg naar de Amazoogle bibliotheek (1) gaf ik mijn eigen interpretatie van dit interessante artikel. Het onderwerp lijkt mij belangrijk genoeg om daar nog wat langer bij stil te staan. Er zijn talrijke aanwijzingen dat er een proces van disintermediatie gaande is. Dat proces is echter niet erg eenduidig. Er blijken ook argumenten te vinden die een optimistischer kijk rechtvaardigen op de rol van informatie-intermediairs. Daarom eerst nog even terug naar de enigszins provocerende stelling van Jane Burke en ook Carol Tenopir (2009):

Wat is het probleem?

  • Bibliotheken investeren steeds meer in digitale bronnen (e-collecties). Maar tegelijkertijd wordt de bibliotheek niet meer gezien als de vanzelfsprekende toegangspoort naar informatie of het startpunt voor onderzoek. Die poort, dat startpunt heet tegenwoordig Google.
  • Eindgebruikers waarderen de bibliotheek om de kwaliteit en betrouwbaarheid van de beschikbaar gestelde informatiebronnen. Maar tegelijkertijd ervaren diezelfde eindgebruikers de veelvormigheid en complexiteit van digitale bronnen als een groot probleem. Met als gevolg dat zij die bronnen onvoldoende benutten. Ook hier is Google – of beter nog ‘Amazoogle’ zoals Lorcan Dempsey treffend formuleert – het leidende voorbeeld.

Kortom, hoe meer bibliotheken investeren in digitale bronnen, hoe groter het risico op waardevermindering (een value gap) en rolverlies (disintermediation) in de ogen van hun klanten.

Wat is er tegen te doen?

Burke: ‘1) accept the new search paradigm, 2) meet users where they are and accomodate their ideas of how to search, 3) accept short-term risk to avoid long-term disintermediation, and 4) simplify the complexity of information.’ (Charleston Conferentie, nov. 2009, hier geciteerd).

Waardebepaling

De waardebepaling van bibliotheken is een tamelijk ingewikkeld en moeilijk grijpbaar onderwerp (zie ook mijn eerdere blogpost over prestatiemeting in bibliotheken).  Ik volsta hier met een verwijzing naar een recent artikel over het project Lib-Value dat zich richt op de waardebepaling en return on investment bij (Amerikaanse) wetenschappelijke bibliotheken.

‘Library professionals are looking for new ways to measure and express the value of their libraries to their parent institutions and to measure how well they meet the rapidly changing needs and expectations of their users. They need both to find the best ways to meet patron needs and to communicate the value of their operations to administrators and funders. Developing a strategy to help libraries attain these goals is the focus of the Value, Outcomes, and Return on Investment of Academic Libraries project, “Lib-Value” for short.’ (Mays, Tenopir & Kaufman, 2010).

Discoverytechnieken

Om rolverlies te bestrijden kunnen bibliotheken tegenwoordig hun heil zoeken in een snel groeiend scala van technische (softwarematige) oplossingen, zoals federatieve zoeksystemen en andere discovery solutions. Deze nieuwe zoekfaciliteiten proberen op een of andere manier het Amazoogle model te benaderen. Het idee erachter is: ‘the new information world is flat. Every information object is equal in potential value, print is not preferred, and we cannot separate information into silos. It’s our job to deal with the complexities of information resources. For users, we must keep discovery as simple and seamless as possible.’ (Burke op de Charleston Conferentie, nov. 2009, hier geciteerd).

Met behulp van deze discoverytechnieken zijn gebruikers beter in staat om zich zelfstandig te oriënteren in het informatieaanbod van de digitale bibliotheek. Als die bronnen daardoor beter gebruikt worden, komen de investeringen van de bibliotheek uiteindelijk ook beter tot hun recht. Met andere woorden een win-win strategie. (Burke 2010).

Dat klinkt allemaal nogal ideaal. Ik vermoed dat de werkelijkheid heel wat weerbarstiger is. De vraag is ook of technische vernieuwingen voldoende zijn om het probleem aan te pakken. Want het moet gezegd, disintermediatie is helemaal geen nieuw verschijnsel.

Informatie professionals

Raymond als intermediair rolmodelIn zijn paper voor de ALISE conferentie 1999 schetst J. Stephen Downie compact en helder de achtergrond van dit ‘buzzword from hell’. De term disintermediation is volgens hem in 1992 voor het eerst expliciet genoemd. Maar naar de inhoud gerekend gaat het verschijnsel nog veel verder terug, tot in 1979. In mijn herinnering waren er in de begintijd van de bibliotheekautomatisering en zeker bij de opkomst van het internet inderdaad nogal eens geluiden te horen dat het met het beroep van bibliothecaris gauw gedaan zou zijn. Tot dusver valt dat nog mee. Maar het thema is daarmee niet van tafel.

In zijn paper pleit Downie voor een herijking en verzoening van de twee belangrijkste richtingen in de opleiding van informatieprofessionals (LIS): de gebruikersgerichte stroming (Library Science) en de systeemgerichte stroming (Information Science). Platweg gezegd, de traditionele bibliothecarissen tegenover de trendy informatietechneuten.

‘… we must strive to exploit the best what both schools have to offer. In short, the two schools must be brought together into a reharmonized whole where the voice of neither drowns out the other.’ (p 11)
‘It is important not to frame reharmonization as a proposition of “library”versus “technology”. […] The goal is […] the education of information professionals who understand the strengths and weaknesses of the technological solutions surrounding them – information professionals equally knowledgable about both systems and users. Such information professionals will be immune to disintermediation.’
(p 12)

Intermediaire rollen

Datzelfde streven is ook terug te vinden in een rapport van Anne Adams en Ann Blandford. In dit working paper voor UCLIC,  2006, rapporteren zij over hun onderzoek naar rollen van informatie-intermediairs in digitale bibliotheken.

‘The roles and values of digital library intermediaries (both human and software based) have been a controversial topic, with strong arguments emerging for disintermediation and for information users to have direct access to information. Counter-arguments highlight the important function of intermediaries in supporting effective digital library implementation and utilization.  We need to understand the diverse roles of digital library intermediairies to identify what requires mediation, both online and offline, and what does not.’ (abstract)

Adams en Blandford ondervroegen informatie-intermediairs en informatiegebruikers in drie verschillende omgevingen: een ziekenhuis, een telefonische hulpdienst en een universiteit. Uit dit onderzoek kwamen vier verschillende intermediaire rollen tevoorschijn.

  • Informatiebehoeften activeren
  • Toegang verschaffen
  • Informatie gebruiksklaar maken
  • Kwaliteit borgen

Opmerkelijk is dat het verschil maakt of deze rollen betrekking hebben op het gebruik van digitale informatiebronnen (databanken, repositories) of op het gebruik van de informatie zelf die in die repositories zit opgeslagen. In totaal zijn er dus acht varianten.

Opmerkelijk is ook dat meeste informatiespecialisten in dit onderzoek slechts enkele van de genoemde rollen vervulden. Slechts één intermediair (in het ziekenhuis) bracht alle vier rollen in praktijk. Daarbij lag de nadruk vooral op het opbouwen van relaties met (het team van) eindgebruikers.

Op het eerste gezicht lijken de gesignaleerde rollen niet eens zo speciaal. Maar de toelichting van Adams en Blandford, doorspekt met citaten van geïnterviewden, is fascinerend leesvoer. Informatiespecialisten die hun rol goed kiezen en deze ook naar anderen kunnen verduidelijken hebben wel degelijk iets bijzonders te brengen. Er is wat mij betreft maar één conclusie. Naast technische vernieuwingen zoals federated search en discovery services zullen rolbewuste intermediairs altijd hun toegevoegde waarde bewijzen.

Meer

Adams, A. & A. Blandford (2006): Working paper: the developing roles of digital library intermediairies

Burke, J. (2010) Discovery versus Disintermediation

Downie, J. Stephen. Jumping off the disintermediation bandwagon: Reharmonizing LIS education for the realities of the 21st century.
Paper voor de ALISE Annual Conference, 26-29 January 1999, Philadelphia, Pennsylvania.

Mays, R., C. Tenopir & P. Kaufman (2010). Lib-Value: Measuring Value and Return on Investment of Academic Libraries. In: Research library issues, a bimonthly report from ARL, CNI and SPARC, aug. 2010.

Tenopir, C (2009). The Value Gap. Library Journal 07/15/2009.

Tenopir, C.(2010) E-access changes Everything. Library journal 01/15/2010

.

3 Reacties op “Op weg naar de Amazoogle bibliotheek (2): intermediairs

  1. Pingback: Disintermediation versus de persoonlijke bibliotheek·

  2. Pingback: Bibliotheken en het digitale leven in november 2010 « Dee'tjes·

  3. Pingback: Disintermediation of over de rollen van hogeschoolbibliotheken, uitgevers en eindgebruikers - Vakblog·

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s