Vulkaanas

Sinds woensdag 14 april hebben we er na IceSave een paar nieuwe woordjes IJslands bijgeleerd: Eyjafjallajökull, Fimmvörduháls, Katla. En ook Arni Snorasson, hoofd van de Meteorologische en Vulkanologische Dienst van IJsland. Snorrason was toevallig in Nederland en kon vanwege de aswolk van een van zijn eigen vulkanen – de Eyjafjallajökull – niet meer van Schiphol vertrekken. Vandaag zou hij per boot naar Engeland oversteken en van daaruit proberen thuis te komen.
Het lijkt het scenario van een B-rampenfilm: een vulkanische aswolk legt het vliegverkeer in half Europa plat. Een schadepost van miljoenen voor de luchtvaartmaatschappijen. Spoorwegen, wegtransporteurs en hotels daarentegen doen goede zaken. Bizar detail in de berichtgeving is dat de Europese luchtverkeersleiders al eerder, november vorig jaar, geoefend hebben met voorbereidingen op een mogelijke uitbarsting plus aswolk van een dergelijke vulkaan. Maar zoals de woordvoerder in het nieuws stamelde: ‘the reality is eh…reality’.

Het is inderdaad een extreem verschijnsel. Maar ook weer niet zo uniek. Al snel werd gerefereerd aan de eruptie van een andere IJslandse vulkaan – de Laki. Deze spleetvulkaan in het zuiden van IJsland, kwam in 1783 tot een enorme uitbarsting die zo’n acht maanden duurde en alleen al in Europa tienduizenden slachtoffers maakte.
Geoloog Salomon Kroonenberg, bij Paul en Witteman (16 april) raakt er niet over uitgepraat: ‘De natuur laat even zien wie er eigenlijk de baas is…Wij zijn zo hoogmoedig, wij kunnen de hele wereld controleren…De maakbare natuur…Als het er echt om gaat laat de natuur zien dat zo nu en dan wij eventjes moeten dimmen.’

Eind vorig jaar verscheen een prachtig boek over een andere beruchte vulkaan: Vesuvius, a biography, geschreven door de Engelse geograaf Alwyn Scarth. In de boekenbijlage van NRC Handelsblad las ik een uitgebreide recensie door Atte Jongstra (20 nov. 2009).
De Vesuvius is een van meest bestudeerde vulkanen ter wereld. Er zijn tientallen erupties geregistreerd, de laatste in 1944. Geen vulkaanuitbarsting is beroemder dan de Vesuvius eruptie van het jaar 79, waarbij de Romeinse steden Pompeji en Herculaneum onder as en puin werden bedolven. Scarth reconstrueert die gebeurtenis als het ware van uur tot uur. De vulkaan produceerde een aswolk die een hoogte van wel 30 km bereikte. Maar er waren ook pyroclastische aswolken (gloedwolken) die als allesverzengende lawines van gas, lava en gesteentegruis de hellingen afraasden. Scarth beschrijft het zo levendig dat je je bijna in de schoenen waant van Plinius, de Romeinse schrijver die ooggetuige was van deze catastrofe en wiens naam verbonden werd aan dit type vulkaanerupties (Pliniaans type).

In zijn boek etaleert Scarth een enorme hoeveelheid informatie, niet alleen over de geologie van het gebied en over het ontstaan van vulkaanonderzoek. Ook de geschiedenis en cultuur van de streek, met name tijdens het Romeinse Rijk en – eeuwen later – de periode van de Contrareformatie (waarin de eruptie van 1631 plaatsvond) komt ruim aan bod. De ondertitel A biography wekt de indruk dat Scarth een haast persoonlijke band met zijn onderwerp heeft ontwikkeld. Hij heeft al vele publicaties over vulkanisme op zijn naam staan. Maar ik vermoed dat hij met Vesuvius een kroon op dat werk heeft willen zetten. Het is een fascinerend boek.

Een – enigszins kritische – recensent besluit zijn commentaar met woorden van dezelfde strekking als Kroonenberg:
‘So much of modernity would have us believe that we are masters of the natural environment, that it is merely a sort of chessboard on which we impose our own designs. But this could not be further from the truth: human history is shaped by, and in many cases at the mercy of, natural forces. [Scarth’s] Vesuvius is a powerful testimony to this fact’.

Stof genoeg dus om over na te denken.

Meer:

Eyjafjallajökull – Fimmvörðuháls Eruptions
Weblog met kaartinformatie over de locatie van de uitbarsting

Scienceblogs, Eruptions, Eyjafjallajökull
Weblog waarop de actuele ontwikkelingen worden gevolgd

Eyjafjallajökull webcam

Paul en Witteman 16 april 2010 met o.a. Salomon Kroonenberg

NRC Handelsblad artikel 16 april 2010: Eyjafjallajökull is echo van 1783 (over de Laki uitbarsting)

NRC Handelsblad artikel 16 april 2010: Hoofd vulkanische dienst IJsland vast op Schiphol

The eruption of Laki

NRC Handelsblad artikel 20 nov. 2009: Hoe liepen toen die lavastromen? (recensie van Alwyn Scarth: Vesuvius)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s