Duckdenken

Studenten lezen liever Donald Duck, signaleerden veel kranten vorige week.
Je denkt, komkommertijd, het zal wel…
Maar nee, het blijkt wel degelijk nieuws. Het Nationaal Studentenonderzoek, van marketingbureau Student Servies, is bedoeld om “meer inzicht te krijgen in de wensen en behoeften van de studentendoelgroep en op welke wijze studenten het beste te bereiken zijn.” In het onderzoek werd onder andere gevraagd waar studenten hun geld aan besteden, wat ze in hun vrije tijd doen en welke media ze gebruiken.
Van de 20.000 aangeschreven studenten kwamen 1775 ingevulde vragenlijsten terug. Donald Duck kwam in eerste instantie niet op die vragenlijst voor. Maar toen het blad in een voorafgaand testonderzoek vaak als antwoord opdook, werd het alsnog als keuze toegevoegd.

poster op station Groningen, 22 juli

Wat blijkt?
Bijna vijftien procent van de mannelijke studenten leest regelmatig de Donald Duck. Vrouwelijke studenten lezen vooral de Yes (dertien procent), maar Donald c.s. scoren toch ook zes procent.

Is dat opmerkelijk?
“Hoofdredacteur Thom Roep van Donald Duck is niet verbaasd. ‘Eerder bleek al eens uit onderzoek dat we bladen als Playboy voorbijgaan als populairste mannenblad.’
Voorzitter Lisa Westerveld van de Landelijke Studentenvakbond reageert wel verrast. ‘Dit had ik niet verwacht. Kennelijk hebben studenten er behoefte aan soms een blad te lezen dat minder hersenwerk vergt.’
“(Volkskrant 9 juli 2008 )

“Het is verrassend hoeveel er onveranderd is gebleven in een halve eeuw. En wat nog verrassender is: dat zo’n blaadje, dat zo sterk de geest ademt van de jaren ’50, ‘toen alles nog goed en overzichtelijk was, zo immens populair blijkt te zijn bij een studentengeneratie die aan stappen, hoppen, zappen, surfen en andere ADHD-achtige activiteiten ten onder lijkt te gaan.” (column van Peter Dekkers, Trouw, De Verdieping, 10 juli 2008 )

Ik vermoed dat Dekkers niet bekend is met Het Duckdenken van Michiel Hegener (1999). Hegener’s stelling is dat niet Donald Duck, maar zijn jongere neefjes Kwik, Kwek en Kwak de hoofdrol spelen in de strips. Ze zijn slim, vroegwijs, anti-autoritair ingesteld en treden vaak op als redders van netelige situaties (net als Tom Poes in de Toonderstrips). De volwassenen in Duckstad, Donald voorop, laten zich vaak van een minder fraaie kant zien of brengen zichzelf voortdurend in de nesten.
Volgens Hegener hebben vanaf de jaren ’50 generaties jeugdige lezers in Kwik, Kwek en Kwak hun rolmodel gezien. Je moet er dus niet van opkijken als studenten anno 2008 dat nog steeds doen.

duckdenken

Het is wel aan te raden om Hegener’s boekje te lezen met een stevige grijns in de aanslag. Het blijkt een breed uitgesponnen grap, zoals Hegener indertijd zelf heeft toegegeven.
Daarmee heeft hij menig lezer en recensent op het verkeerde been gezet. Maar zelfs als je zonder een spoortje twijfel op pagina 88 bent aangeland, lees je daar het volgende: “Oorspronkelijk zou dit een tweedelige uitgave worden met een uitvoerige index, een notenapparaat en een tamelijk lang voorwoord door een gerenommeerde socioloog…”. Dat maakt alsnog duidelijk hoe “Het Duckdenken” bedoeld is.

Hoofdstuk drie is getiteld De jonge Websurfers. Kwik, Kwek en Kwak komen dikwijls in actie in de gedaante van Jonge Woudlopers. Dat zijn niet zomaar een stel suffe padvindertjes. Nee, in werkelijkheid zijn zij de ware vertegenwoordigers de informatiemaatschappij, de netgeneratie oftewel de Jonge Websurfers. Hun Handboek van de Jonge Woudlopers kan immers beschouwd worden als een voorloper van de laptop met internetaansluiting. Het biedt een oplossing voor eigenlijk alles. De manier waarop de neefjes zich uiten door middel van gedeelde of gekoppelde tekstballonnen (leuterlussen) staat model voor de moderne communicatie via e-mails, sms’jes en mobiele telefoons. Op dit terrein hebben Kwik, Kwek en Kwak zeker een voorbeeldfunctie. En ook al is het oorspronkelijk grappig bedoeld, dit hoofdstuk zou best een serieuze uitwerking verdienen.

Aan wetenschappelijke studies ontbreekt het trouwens niet.

How to read Donald Duck : imperialist ideology in the Disney comic. Ariel Dorfman and Armand Mattelart. translation and introduction by David Kunzle. New York : International General, 1975.
(Para Leer al Pato Donald, Ediciones Universitarias de Valparíso, 1971)

De Chileense auteurs Ariel Dorfman en Armand Mattelart analyseerden de manier waarop Disney zijn fantasiewereld creëert en propageert. Een wereld die volgens Dorfman en Mattelart allerlei trekjes vertoont van Amerikaans cultuurimperialisme, etnocentrisme en racisme. Stripverhalen zijn geen onschuldige kinderlectuur, maar worden ingezet als wapen in de klassenstrijd.
Deze radicale stellingname maakte dertig jaar geleden veel reacties en kritiek los.
Dorfman, van 1970-1973 cultureel adviseur van Allende, werd na diens val verbannen en vluchtte naar de VS. How to read Donald Duck werd door het regime van Pinochet op de brandstapel gegooid. Ook in de VS waren exemplaren moeilijk verkrijgbaar, door tegenwerking van de overheden en van Disney zelf. Je hoeft het met de analyse van Dorfman niet eens te zijn. Maar zijn publicatie markeert wel het begin van een groeiende reeks Disney-studies. Ik heb het boek nog niet in handen gehad, dat komt nog wel. Opvallend is dat Hegener het in zijn boek niet eens vermeldt…

Beyond the Mouse-Ear Gates: The Wonderful World of Disney Studies. Cynthia Chris.
Afterimage, Vol. 23, 1995, nov.-dec.

Animating hierarchy: Disney and the globalization of capitalism. Lee Artz.
Global Media Journal, Vol. 1 (2002), 1, Fall, article no. 9

“Those interested in improving world social conditions and human solidarity should take note of the cultural power of animation, narration, and entertainment. Disney’s application is one variant extremely useful to global capitalism. The practice of individual consumption of entertainment commodities (which further promote individual consumption) subverts collective reflections and discussions that could lead to solidarity.”

Disney’s world, the art of exclusion. Deana Michelle Hoisington. 1996.

(Review) Deana Michelle Hoisington published her master’s thesis on the ideology of the Disney world, broadly defined to include both the theme parks and the narratives in Disney films, in 1996. In web-time, it’s an oldie, but a goodie! Ms. Hoisington includes links to other Disney and cultural studies sites.

Labor and the Course of American Democracy: U.S.  History in Latin American Perspective. Charles Bergquist. New York: Verso, 1996.

(Review) Dorfman and Mattelart recognized the imperialist message, but missed the democratic content of Disney and his ducks. From this Bergquist draws the conclusion about dependency theory: “The nationalist capitalist reformers among them placed their faith in a cadre of technocratic bureaucrats, the Marxists in vanguard political parties. Both groups exalted the role of state power and neglected the idea that truly democratic organization of society must emanate from participatory institutions in the workplace and the local community.” (157). Long live Huey, Dewey and Louie and their participatory-democratic-anarchosyndicialist commune!

Leuk.. bedacht..Oom! Kwik, Kwek en Kwak als rolmodel
Recensie door Pieter Steinz  van Michiel Hegener: Het Duckdenken. 1999.
(NRC, Handelsblad, vrijdag 5 november 1999)

Een Reactie op “Duckdenken

  1. Ik snap nu pas je telefonische aanbod om de drie broertjes te sturen. Het verloren gaan van mijn weblog-database is inderdaad een netelige situatie waarbij ik Kwik, Kwek en Kwak als “redders van netelige situaties” wel had kunnen gebruiken.
    Je weer een verrassend artikel geschreven. Misschien moeten we nu de aankomende nieuwe mediacentrum-website wel in stripformaat opmaken?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s