Forget ’68: veertig jaar meirevolutie

Forget 68. Een opmerkelijke titel van dit boekje van Daniel Cohn-Bendit. De toenmalige leider van studentenopstanden in Nantes en Parijs -mei 1968- is op 2 maart de hoofdpersoon in Ripostes, het discussieprogramma op TV5 (aflevering 68/2008: quelles révoltes?) en mag daar zijn meest recente publicatie promoten.

Destijds stond hij bekend als Dany-le-Rouge, nu is hij een gerespecteerd Europarlementariër voor de Groenen (Dany-le-Vert) en na veertig jaar ook een beetje grijze Dany. Maar de priemende staalblauwe ogen, het spottende lachje, de strijdlustige toon en dito gebaren zijn onveranderd.
Als het gaat om de erfenis van 1968 heeft Cohn-Bendit een duidelijke boodschap: het voorjaar van ’68 was een bijzonder moment, een stroomversnelling in de geschiedenis. De betekenis daarvan werd niet alleen gevoeld in Frankrijk, maar ook internationaal.
Alleen, de wereld is sinds dat moment sterk veranderd. Er zijn nu heel andere problemen. Werkloosheid, aids, klimaatverandering, CO2, globalisering. Daar zou het debat vandaag over moeten gaan.

Binnen de kortste keren heeft Cohn-Bendit het aan de stok met filosoof Alain Finkielkraut. De laatste wil heel graag iets kwijt over vermeende tekortkomingen van ’68: in het onderwijs werd het gezag van de leraar ondermijnd, de beweging had spontaniteit hoog in het vaandel, maar had weinig oog voor burgerzin, voor morele verantwoordelijkheid. Dat had hij beter niet kunnen zeggen. Hij treft Danny op een zere plek. Die heeft zulke kritiek al iets te vaak moeten horen. En dat krijgt Finkielkraut links en rechts om de oren.

Ook president Sarkozy komt ter sprake. In een toespraak op 29 april keert hij zich tegen intellectueel en moreel relativisme. Met die erfenis van ’68 moet het maar eens afgelopen zijn. Cohn-Bendit: als er íemand in het Elysée een “soixantehuitard” is, dan is het Sarkozy. Hij zegt àlles om maar aan de macht te blijven. (Dat mag misschien zo zijn, het verhindert niet dat Cohn-Bendit op 16 april bij Sarkozy in het Elysée op theevisite gaat…).

Terwijl Parijs zwelgt in de herdenkingspublicaties, dvd’s, talkshows en andere nostalgia is de aandacht in de Nederlandse media redelijk bescheiden te noemen. Een kleine selectie:

  • De Groene Amsterdammer (2 mei) heeft een gedegen special waarin o.a. een essay van Oek de Jong (“Het was een luxe-revolutie”), een artikel van Rob Hartmans (“Slappe hap of revolutionairen”) en een interview met Götz Aly over de studentenprotesten in Duitsland.
  • In zijn column in de Volkskrant (2 mei) herinnert Ariejan Korteweg aan het bestaan van Provo, tussen mei 1965 en mei 1967. Drie jaar eerder dan de Franse studenten had Provo zich al gestort op het verzet tegen de gevestigde orde, met zijn eigen ludieke en dadaïstische strijdmethoden. De verbeelding aan de macht. Daarover hoor of lees je tegenwoordig weinig meer.
  • Of toch wel? In de boekhandel tref ik het in 2007 verschenen boekje van Richard Kempton: Provo, Amsterdam’s anarchist revolt.  Het is de eerste Engelstalige geschiedschrijving van de Provobeweging. Op de website van Simon Vinkenoog is een korte bespreking te lezen.

Tot de zomer van 1967 zat ik op het Karel van Manderlyceum in Haarlem. Daar maakte ik kennis met Bart van Heerikhuizen. Tegenwoordig een gevestigd socioloog, met Nico Wilterdink schreef hij Samenlevingen, inleiding in de sociologie. Maar in die jaren maakte zijn witte spijkerpak – het Provo’uniform’ – duidelijk waar zijn affiniteit lag. Via hem kwam ik in aanraking met een heel andere wereld. Niet alleen Provo, maar ook een voor mij totaal nieuwe muziek (Dylan,  Hendrix, Pink Floyd). Later volgden demonstraties, teach-ins, popfestivals en andere uitingen van de groeiende tegencultuur. Jawel, de sixties.

Twee andere boeken over die turbulente jaren zestig uit mijn eigen boekenkast:

  • Het Beste uit Provo, een bloemlezing uit alle verschenen nummers van het tijdschrift Provo. Samengesteld en ingeleid door Roel van Duyn. Warrige teksten en onbeholpen tekeningetjes. Maar toch een curiositeit die iets laat zien van de ware Provomentaliteit en bijbehorende kommunikaatsie.
  • The Sixties, door Arthur Marwick.
    De kleurrijke Schotse historicus Marwick (1936-2006) was een van de eersten die probeerden een totaalbeeld te schetsen van de jaren zestig. Zijn ruim 900 pagina’s tellende boek is een cross-culturele studie over dit tijdsgewricht in Amerika, Engeland, Duitsland en Italië. Marwick markeert de periode van ca. 1958 – 1974 als de “long sixties”. De ingrijpende veranderingen in deze jaren beschouwt hij inderdaad als een culturele en sociale revolutie. Maar van een omverwerping van de bourgeoisie, de burgermaatschappij, is in de ogen van Marwick geen sprake. Dat zijn slechts hele of halve marxistische praatjes. Volgens zijn critici heeft Marwick (te) veel stof nodig voor zijn standpunten. Hij schiet soms te ver door in details. En laat in zijn analyse soms steken vallen. Maar voor wie geïnteresseerd is in de hedendaagse sociale geschiedenis, is The Sixties een belangrijke, rijke en genuanceerde bron.

De betekenis en de invloed van de jaren ’60 zullen altijd wel onderwerp van discussie, debat of onderzoek blijven. Zeker wanneer over tien jaar de dan nog aanwezige ‘zestigers’ op een jubileum van een halve eeuw mogen terugkijken.
Voor mij persoonlijk waren de jaren 1959-1974 (inderdaad, Marwick’s “long sixties”) een nogal chaotische periode, waar ik met gemengde gevoelens op terugkijk. Achteraf bezien stond ik eigenlijk maar met één been in die jaren zestig cultuur. Vaak voelde ik mij meer een toeschouwer in een vreemd toneelstuk. Ik heb dus niet veel op met herinneringsgekte of retro-idealisme.
Maar Forget ’68? Als Cohn-Bendit dàt van plan was had hij dit boekje niet geschreven.

De Nova documentaire “mei 1968, veertig jaar later” (uitzenddatum 2 mei) gaat over het Nederlands-Franse echtpaar Boeken-Levy Willard. Zij koesteren allebei nog steeds de idealen van toen. De toestand in Frankrijk anno 2008…? Een herhaling van die voorbije revolutie is niet uit te sluiten. In de film is Annette Levy-Willard te zien tijdens de bezetting van de Sorbonne. Zij houdt een bord omhoog met de tekst “le futur n’est plus ce qu’il était”. Misschien tijd voor een nieuw bordje?

Meer kijken:

INA, het Institut National de l’Audiovisuel heeft veel materiaal over een mei ’68, o.a. deze video: Mai 1968, 40 ans après que reste-t-il?.
Meer dan 1000 documenten en 80 uur gratis beelden met elke dag speciale aandacht voor een bepaalde gebeurtenis.

Club-2 retro-spezial “1968 – Jahr des Aufstands”
Eerste deel van een 3 uur durende uitzending -13 juni 1978- van het Duitse discussieprogramma Club-2. Onder leiding van Günther Nenning debatteren de jaren ’68 kopstukken Rudi Dutschke en Daniel Cohn-Bendit met Axel-Springer journalist Matthias Walden en hoogleraar politicologie Kurt Sontheimer. Bij Youtube zijn nog 3 delen te bekijken.

VPRO: 40 jaar 1968  (de hele week van 17 t/m 23 mei)

Meer lezen:

Groene Amsterdammer, special 2 mei: verschillende artikelen en discussiebijdragen

Heale, M. J. : The sixties as history. In: Reviews in American history, march 2005

NRC nieuwsthema mei 1968: een selectie van artikelen, archiefstukken en ander achtergrondmateriaal

Ripostes 2 mrt 2008: de deelnemers aan de discussie en een keuze uit hun uitspraken

Sanctorum, Johan: Mei ’68, de mythe, de realiteit en de hormonen
Lezing van deze Vlaamse cultuurfilosoof in het Vlaams Parlement, 17 mei 2008

Vrij Nederland, 21 juni 2008: artikel ‘De verloren revolutie; red de jaren zestig’, door Cyrille Offermans

Willis, Ellen: On the barricades. Bespreking van Arthur Marwick: The sixties, in New York Times, 8 nov. 1998

toevoeging 7 juli 2012:
Gerrit Komrij: Ruigoordrede 2003 (PDF)

.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s