Meten en minder weten

NRC Handelsblad 23 en 24 feb. 2008

Het Opinie-katern bevat naast een groot artikel over het onderwijsbeleid door Ad Verbrugge en Presley Bergen een interview met Grahame Lock, filosoof en hoogleraar aan de Radboud universiteit. Naar aanleiding van het rapport-Dijsselbloem (Tijd voor onderwijs, hier een samenvatting) geeft Lock een interessante visie op onderwijs en het meten van kwaliteit.

Het is inderdaad waar dat er sprake is van een daling van het onderwijsniveau. Maar dat is een internationaal verschijnsel. De Nederlandse politiek is niet de werkelijke oorzaak. Lock analyseert dat het hier gaat om het fenomeen van “deskilling” of “dekwalificatie”:

“Mijn suggestie is dat met de ontwikkeling van technologische processen de meeste mensen ook minder hoeven te kunnen en te weten.[…] Iedereen kan tegenwoordig computers gebruiken op basis van een uurtje instructie. Klik hier, klik daar, het wordt steeds gemakkelijker.”

De gevolgen zijn ingrijpend. Volgens Lock hoeft een groot percentage van de toekomstige werknemers niet zoveel te kunnen als vroeger. Het opleidingsniveau kan en moet dan omlaag, want het moet ook efficiënt zijn allemaal. Deskilling is niet alleen een klassiek marxistisch thema, maar ook vandaag de dag nog een fel bediscussieerd onderwerp.
Globalisering en razendsnelle technologische veranderingen leiden ertoe dat de internationale arbeidsmarkt voortdurend in beweging is. Naast deskilling is ook sprake van upskilling en reskilling.

Een voorbeeld dicht bij huis. Het beroep van bibliothecaris lijkt tegenwoordig met uitsterven bedreigd of in elk geval een drastische gedaanteverandering te ondergaan. De vroegere HBO beroepsopleidingen verdwijnen in rap tempo of worden bij andere opleidingen ingelijfd. Nieuwe opleidingen ontstaan, maar nu op MBO-niveau. Bestaat er nog wel zoiets als een breed gedeeld eigentijds beroepsbeeld van ‘de bibliothecaris’? En wat voor scholing, omscholing, bijscholing of herscholing hoort daar dan bij?

Een ander heikel punt waar Lock de aandacht op vestigt is het meten van kwaliteit. Indicatoren die naar men veronderstelt de onderwijskwaliteit meten (standaarden, toetsen, controles) hebben feitelijk niets te maken met de werkelijkheid. Veel van die indicatoren stammen uit de zakenwereld en zijn botweg gekopieerd naar maatschappelijke sectoren.

“Dat gebeurt door kunstmatig cijfers toe te wijzen aan een niet-cijfermatige werkelijkheid of door mission statements, beginselverklaringen te verzinnen. Dan komt de auditor langs om te kijken of die doelen zijn bereikt. Daarvoor wordt iets verzonnen waardoor het objectief lijkt.”

“Dijsselbloem had z’n begrippen in twijfel moeten trekken. Wat bedoelen we met kwaliteit. Wat bedoelen we met deugdelijk onderwijs. Gemeten naar wat. Is een goede wiskundeleraar iemand die de stof heel goed uitlegt. Of iemand die zo min mogelijk aandacht aan zoveel mogelijk leerlingen besteedt zolang die dan toch hun diploma halen. Als je dat niet duidelijk hebt hoef je dit rapport niet te schrijven of te lezen.”

Zulke opmerkingen zijn eyeopeners. Ook al omdat Lock’s analyse verder gaat dan Dijsselbloem of het onderwijs. In plaats van onderwijs kun je immers ook lezen thuiszorg, maatschappelijk werk, ziektekostenverzekering of openbaar vervoer. Of bibliotheken. Want ook bibliotheken worstelen met kwaliteitsnormen en prestatiemetingen. Bij het Mediacentrum loopt al enkele jaren een benchmark, in samenwerking met andere hogeschoolbibliotheken. Na lezing van dit artikel bekruipt mij de vraag hoe de kwaliteit van een bibliotheekvoorziening – preciezer nog, de bijdrage van deze voorziening aan de kwaliteit van het onderwijs – op een zinvolle manier te meten is .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s