………………………………………………
Stadsmarkeringen ‘The Books of Groningen’ – algemeen
In 1990 vierde de stad Groningen zijn 950-jarig bestaan. Bij die gelegenheid ontstond het plan om de toegangswegen naar de stad te versieren met een opvallend kunstwerk. Bedenker van dit idee was cultureel adviseur Frank Mohr (1931-1998). Hij trok de Amerikaans-Poolse architect Daniel Libeskind (1946) aan voor de uitwerking. Libeskind bedacht een complex en soms raadselachtig masterplan onder de titel “The Books of Groningen”. Het werd gepresenteerd in de vorm van een boek dat bestond uit aan elkaar geschroefde aluminium platen. Elke bladzijde was gereserveerd voor een letter uit de oude naam van Groningen: C R U O N I N G A. Die naam was het uitgangspunt. Voor elke letter werd een kunstwerk ontworpen.
In totaal zijn er negen stadsmarkeringen die verwijzen naar vroegere stadspoorten, naar de stadsgrenzen en naar de veelvormige identiteit van de stad. Een tiende kunstwerk, een put aan de voet van de Martinitoren, is een soort verbindingsteken. Het legt een relatie tussen het centrum van de stad en de periferie, waar de negen andere tekens de buitengrenzen afbakenen.
Alle stadsmarkeringen zijn niet alleen gekoppeld aan een specifieke plaats, maar zijn ook verbonden met een aantal symbolische aspecten, o.a. één van de negen Griekse muzen, een bepaald tijdstip van de dag, een sociaal gebouw of stedelijke functie, een kleur, een metaal of ander materiaal, etc.
En elk kunstwerk is op zichzelf ook weer een verwijzing naar een boek. Vandaar de naam van het project: “Books of Groningen”.
Hoewel Groningen niet zo’n grote stad is, is de route langs alle markeringen toch meer dan 60 km lang. De ligging van de stadsmarkeringen S1-S10 is duidelijk aangegeven op de stadsplattegrond (Falk).
Overzicht stadsmarkeringen, alle teksten en meer foto’s:
Jo’s archief – Books of Groningen
Meer lezen:
A Combinatorial Cosmology of the Contemporary City, “The Books of Groningen – Marking the City”
Kunst op straat, Stadsmarkeringen
Stadsmarkering Groningen / red. Paul Hefting en Camiel van Winkel. Groningen, (Gem.)Dienst Ruimtelijke Ordening, 1990. ISBN9080060615.
Stadsontwerp Groningen / samenst. Han Meyer, Arno de Vries, Ina Kleijwegt. Delft, Publikatieburo Bouwkunde, 1991. ISBN 9052690758.
………………………………………………
foto gepost (21 jul. 2009 – )
Book G , The Tower of Cards, The Tower Name Groningen, The Joker’s Perch – John Quentin Hejduk
Medicine / 10.00 PM / Hospital / Heroic Poetry / Dark Blue / Calliopeia
Van de negen Books of Groningen hebben er eigenlijk maar drie een vorm die lijkt op een boek. Vijf stadsmarkeringen hebben een min of meer torenachtige uiterlijk. Het teken van John Hejduk bestaat uit een combinatie van drie torens of pilaren.
De Kaartentoren (the Tower of Cards)
De vier zijden van deze ca. 16 meter hoge pilaar zijn bekleed met kunststof platen in de vorm van speelkaarten (120 x 80 cm). Bij elkaar een complete set, dwz. vier series van 13 kaarten, van hartenaas tot schoppenheer. Op de schoppenaas is als handelsmerk te lezen “Kem Playing Cards. Made in USA, © 1935 by KEM Plastic Playing Cards Inc.” Deze toren symboliseert volgens Hejduk een “gefixeerd uurwerk”, een soort tijdmachine. De totaal 52 kaarten staan voor de 52 weken in het jaar. De getallen op de speelkaarten vormen samen de som van 364. Met de Joker erbij 365, het aantal dagen in een jaar.
Van Daniel Libeskind, de ontwerper van het Books of Groningen project, is bekend dat hij een fascinatie had voor numerologie, speciaal de joodse kabbala. De uitwerking van zijn masterplan is daar een voorbeeld van. Ik weet niet of Hejduk die belangstelling deelde. Maar zowel Libeskind als Hejduk staan bekend om hun zeer persoonlijke, soms raadselachtige architectuurbenadering.
John Quentin Hejduk (1929-2000) was een befaamde Amerikaanse architect en kunstenaar. Hij was als docent, later als decaan, verbonden aan de Cooper Union School of Art and Architecture, New York. Zijn ontwerpen bleken vaak moeilijk of niet uitvoerbaar. Ze moeten vooral gezien worden als studies op het raakvlak van architectuur, maatschappij en spiritualiteit.
‘The fundamental question he said was the key to architecture, is if it can touch the spirit. Only then building becomes architecture’ (bron: Projectbureau Noorderlicht, Thought provoking, sense provoking; Wall House#2 and John Hejduk)
‘He taught his students to regard architectural forms not as purely abstract shapes or expressions of structure and function but as a means of exploring relationships between public and private space. Walls, windows and architectural details were invested with emotional content.’ (John Hejduk, an Architect And Educator, Dies at 71, by Herbert Muschamp, New York Times, July 6, 2000)
Eén van Hejduks studenten was Libeskind. Het is niet verwonderlijk dat hun opvattingen over architectuur verwant zijn (boek Stadsmarkeringen, p. 40)
Het Rad van Fortuin (De Pilaar van de Joker, The Joker’s Perch)
Op een ca. 10 meter hoge paal is een wiel met zes spaken gemonteerd, enigszins gekanteld. Op dit rad zit een manshoge pop in een geel-rood narrenpak, de Joker (Eng. jester). Hij kijkt mee met het verkeer op de snelweg, in de richting van de stad. Met een hand houdt hij zich vast, in de andere houdt hij een ratel of narrenstaf. In het boek Stadsmarkeringen geeft Hejduk weinig toelichting bij zijn torens. Hij noemt het een trilogie.
‘Over dit beeld langs de A7 vertelde Hejduk destijds: “Die joker zit op een middeleeuws Rad van Fortuin met een ratelaar in zijn hand […]. Een vreemde figuur, die joker. Hij is tragikomisch, staat voor het leven en voor de dood. En jokers konden als enige aan het hof zelfs de koning de waarheid zeggen. Het gaat bij mijn stadsmarkering dus niet om één verhaal, maar om heel veel verschillende verhalen. Het geometrische, het numerieke, het astrologische, het middeleeuwse over de kansen in het leven, over goed en slecht. En stuk voor stuk zijn het very, very old stories.’ (Beeld in de berm: John Hejduk, door Karin van Munster, Trouw 29 september 2001)
De Naamtoren (A Tower of Letters, spelling Groningen)
Een 12 meter hoge pilaar, op Hejduks aanwijzing zo hoog als tien kaarten. Deze ‘toren’ is bekleed met zwarte platen (64 x 60 cm), op één zijde is verticaal de naam Groningen aangebracht in witte letters.
Samen vormen de drie torens een ludieke noot in de Books of Groningen. De kaartentoren doet denken aan de uitvergrote objecten van Claes Oldenburg. Ook de fel gekleurde joker en de zwarte naamtoren met zijn witte plakletters hebben een ironische, pop-art-achtige uitstraling. Alsof Hejduk bij voorbaat de draak wilde steken met elke latere interpretatie, inclusief zijn eigen uitleg hierboven.
Het kaartspel en de joker als symbolen voor de kansen in het leven? Een mooie gedachte, maar in deze tijd kun je er vooral een verwijzing in zien naar de overal opduikende pokerhype. Wie nog een stapje verder wil, het pokerspel blijkt een toepasselijke metafoor voor de huidige financiële crisis.
Een nar die verhalen vertelt, over voor- en tegenspoed, over de geschiedenis van de stad? Als een moderne Simeon de pilaarheilige? Zou kunnen, maar kijkt hij ook niet met een scheef oog in de richting van de nabijgelegen Hooghoudt drankfabriek en – een paar kilometer verderop – het Holland Casino? Met zo’n joker weet je het immers nooit.
Oude Roodehaan
Wat de Joker zeker niet kan zijn ontgaan, is hoe deze omgeving sinds zijn komst is veranderd. Hejduks stadsmarkering ligt vlak bij het dorp Engelbert en de (voormalige) gehuchten Euvelgunne en Oude Roodehaan. Oprukkende bedrijfsterreinen, de aanleg van een nieuw stuk snelweg (het Euvelgunnetracé) en het onlangs gereed gekomen knooppunt Euvelgunne hebben het landschap ingrijpend omgewoeld. De vroegere buurtschap Euvelgunne is de afgelopen jaren grotendeels van de kaart verdwenen. Een klein stukje van de oude Hunzeloop (de Hunzezone)
en enkele boerderijen zijn gespaard gebleven. Het nabijgelegen Oude Roodehaan wacht waarschijnlijk hetzelfde lot. Maar ik zag kort geleden dat er toch ook weer gebouwd wordt. Een Nieuw Oude Roodehaan?
Iets zuidelijker, tussen de A7 en de afvalstortplaats Stainkoeln wordt het bedrijvenpark Eemspoort ontwikkeld. Daar is vorig jaar (2008) een populatie ontdekt van de streng beschermde heikikker (hij staat op de zgn. Rode Lijst). Er werd een reddingsactie bedacht. Een deel van het gebied werd met een schot omheind en er werden enkele poelen gegraven. Dit voorjaar werden zoveel mogelijk kikkers en kikkerdril verhuisd naar deze nieuwe locatie.
.
Reportage RTV Noord 8-4-2009
.
.
Wall House #2
Hejduk moet een speciale relatie met Groningen hebben gehad. Aan de zuidkant van de stad, aan de rand van het Hoornse Meer, staat zijn enige woningontwerp dat werkelijk is gebouwd: het Wall House #2.
John Hejduk heeft vanaf de jaren zestig verschillende reeksen woningontwerpen getekend, waaronder een serie Wall Houses.
‘Hejduk made a number of study designs for a house that placed living in the context of time by means of a Wall. The Wall symbolises the physical transition from past to future through the present, a transition between back and front, closed and open. The Wall, one-and-a-half metres thick, forms the basis of the house. The entrance and living elements literally hang from it. […]. It is without doubt a theoretical house, based on an idea about the physical confrontation between space and time […]. In that sense it is a unique icon, a museological manifestation of an important architectural concept.’ (bron: Archined: The embodiment of a study)
Geen van Hejduks ontwerpen werd gerealiseerd, op één uitzondering na. Die uitzondering was Wall House nummer 2 (#2) dat Hejduk in 1973 ontwierp voor een locatie in Ridgefield, Connecticut. Daar werd het echter niet gebouwd. Na een lange aanloop lukte het uiteindelijk wel in Groningen. In 2001 – een jaar na Hejduks dood- werd het gebouw opgeleverd. Het ontwerp geldt als een architectonisch monument van de twintigste eeuw. Als woning bleek het Wall House echter onverkoopbaar. De gemeente Groningen stelt het nu beschikbaar als werkruimte voor kunstenaars.
Meer over Wall House #2
- website Wall House
- Ned. artikel op Archined
- artikel Noorderlicht
………………………………………………
foto gepost (31 mrt. 2009 – 21 jul. 2009)
Boek N – Gunnar Daan
Lyrics /5.00 PM/ Tavern/Politics / White / Terpsichore
blogtekst verplaatst naar http://jhkhouw.nl/stadsmarkeringen_s5.htm
………………………………………………
foto gepost (28 feb. – 31 mrt. 2009)
Boek N - William Forsythe
Dance/3.00 PM/ Streets/Mechanics / Red Flame / Erato
blogtekst verplaatst naar http://jhkhouw.nl/stadsmarkeringen_s7.htm
………………………………………………
foto gepost (13 jan. - 28 feb. 2009)
Boek I, Bruchstück für Luigi Nono – Heiner Müller
Music / 7.00 PM / Fugue / Concert / Sky Blue / Eutherpe
blogtekst verplaatst naar http://jhkhouw.nl/stadsmarkeringen_s6.htm
foto gepost (26 nov. 2008 – 13 jan. 2009)
Boek R – Akira Asada & Shiro Takatani
Economics / 8.00 AM / House / Festival / Yellow / Thalia
blogtekst verplaatst naar http://jhkhouw.nl/stadsmarkeringen_s2.htm
………………………………………………
foto gepost (13 okt. - 26 nov. 2008 )
Book O – Thom Puckey
Rhetoric / 12.00 PM / Library / Dialectic / Gold / Polyhymnia
blogtekst verplaatst naar http://jhkhouw.nl/stadsmarkeringen_s4.htm
foto gepost (5 sept. - 12 okt. 2008 )
Book C, ook getiteld Clio – Kurt W. Forster
Narration / 10.00 AM / School / History / Light Red / Clio
blogtekst verplaatst naar http://jhkhouw.nl/stadsmarkeringen_s1.htm
foto gepost (29 mrt. – 5 sept. 2008 )
Book U, ook getiteld A Walk Along The Boundary – Daniel Libeskind
Magic / 11.00 AM / Graveyard / Tragedy / Black with Red highlights / Melpomene
blogtekst verplaatst naar http://jhkhouw.nl/stadsmarkeringen_s3.htm
………………………………………………
foto gepost (10 nov. 2007 – 29 mrt. 2008 )
From the Entropic Library – Claes Oldenburg
“From the Entropic Library (1989-90) consisted of a collection of books whose disoriented pell-mell structure fell upon a base that hosted other sheaves of text. Oldenburg’s view of this work which people have termed ” monument to a disintegrating, somehow displaced European culture,” was simple: “my single-minded aim is to give existence to fantasy.” “
