NRC Handelsblad van gisteren, 27 oktober, meldde dat de voorstanders van open access – gratis toegang tot wetenschappelijke informatie op het internet- er een belangrijke medestander bij hebben. De nieuwe voorzitter van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), Jos Engelen, is ervan overtuigd dat open access het gaat winnen. ‘Het is niet te stoppen. Aan de ene kant bieden de technische mogelijkheden van internet enorme voordelen. […] Aan de andere kant zien we dat de abonnementskosten van de traditionele tijdschriften voortdurend stijgen. En je kunt er niet iets tegen doen, want je bent van ze afhankelijk, er is geen marktmechanisme in die wereld.’
De kern van het debat is dan ook de vraag welke ándere financiering of welk ander businessmodel voor het publiceren van wetenschappelijke onderzoeken levensvatbaar en acceptabel is. Toevallig verscheen deze zomer in HP / De Tijd een interview met media- en internetgoeroe Chris Anderson. Anderson gelooft rotsvast in de mogelijkheden van een gratis interneteconomie. ‘Gratis is zoiets als de wet van de zwaartekracht. Als wij er niet aan meedoen, komt de concurrent wel met gratis producten. De markt volgt de economische realiteit die eraan ten grondslag ligt.’ Maar hij moet ook toegeven dat het geschikte businessmodel nog niet bestaat. (HP / De Tijd, 14 aug. 2009).
Bibliotheken dringen al langer aan op grotere digitale toegankelijkheid van wetenschappelijke publicaties. In een uitvoerig artikel in NRC Weekblad (Kennis achter de tolmuur, door Warna Oosterbaan, 1 aug. 2009) gaven bibliotheekdirecteuren, onderzoekers en uitgevers hun visie op de ontwikkelingen rond open access. Op dat moment werd nog geconstateerd dat de NWO de grote afwezige was in dit proces. Daar is sinds kort blijkbaar verandering in gekomen.
Afgelopen week, van 19 tot 23 oktober, is wereldwijd aandacht besteed aan open access, tijdens de eerste Open Accessweek.
Ook bij hogescholen staat de toegankelijkheid van onderzoeksresultaten op de agenda, o.a. tijdens het door Surf georganiseerde Seminar HBO en Open Access, 26 november.
Hoewel het erop lijkt dat open access nu in een stroomversnelling komt, is nog weinig te zeggen over hoe hogeschoolbibliotheken hierin meegaan. De ervaringen met de HBO-Kennisbank bijvoorbeeld zijn, voor zover ik kan zien, niet onverdeeld positief. Er zitten nogal wat haken en ogen aan. Maar eenmaal uit de kinderschoenen, zou het goed kunnen dat deze repository een zinvol publicatievehikel is, niet alleen voor studenten maar ook voor schrijvende docenten, lectoren en onderzoekers.
Meer:
Surf Foundation: Informatie over Open Access week 2009
met o.a. een link naar het NRC artikel Kennis achter de tolmuur, 1 aug. 2009.
Jan P. Vandenbroucke: Straks bepaalt de auteur welke kennis zinvol is.
NRC Handelsblad, 5 aug. 2009 (reactie op het artikel Kennis achter de tolmuur).
